PROGRAM NAUCZANIA KONFERENCJE PUBLIKACJE
O WOLNYM UNIWERSYTECIE WARSZAWY
Newsletter

  email:
  

2009-11-10
POSZERZANIE
POLA
KRYTYKI INSTYTUCJONALNEJ
/ RECENZJA
ART AND CONTEMPORARY
CRITICAL PRACTICE

Dwadzieścia jeden tekstów zebranych przez Geralda Rauniga i Gene’a Ray’a w wydanej ostatnio książceArt and Contemporary Critical Practice to efekt zrealizowanego przez European Institute for Progressive Cultural Policies (eipcp) projektu Transformpoświęconego „krytyce instytucjonalnej”. Projekt trwał trzy lata (2005-2008), a złożyły się na niego wystawy, konferencje oraz publikacje w internetowym magazynietransversal. Autorzy artykułów - między innymi Rosalyn Deutsche, Brian Holmes, Maurizio Lazzarato, Hito Steyerl czy Paolo Virno - spróbowali wskazać nowe możliwości „krytyki instytucjonalnej” i wypracować przy tym inne, „nie-dialektyczne” jej rozumienie - w czym inspirowali się przede wszystkim filozofiami Deleuze’a i Foucaulta.

Choć zebrane w książce teksty nie tworzą jednorodnej koncepcji, to jednak wspólne jest im przekonanie o nadchodzącej „trzeciej fali” krytyki instytucjonalnej. Jej pierwsza faza przypada na lata 60-te i 70-te, a związana jest z takimi twórcami jak Marcel Broodthaers, Robert Smithson, Daniel Buren czy Hans Haacke, którzy uwagę odbiorców zwrócili na instytucjonalne ramy prezentacji i same warunki możliwości artystycznego działania w polu sztuki. Drugi moment to lata 80-te i 90-te, gdy Andrea Fraser, Rene Green, Christian Philipp Müller czy Fred Willson przenieśli punkt ciężkości z ekonomicznych i politycznych problemów świata sztuki na kwestie formowania i zarządzania artystyczną podmiotowością. Jak zauważa Rosalyn Deutsche: „druga [generacja] zamiast jedynie podważać autorytet muzeów, korporacji i rządów, problematyzuje autorytet swojego własnego głosu” (s. 66). Z kolei „trzecia fala”, której możliwość starają się zarysować autorzy, oznacza dalsze wykroczenie poza pole wąsko rozumianej sztuki i dostrzeżenie w „krytyce instytucjonalnej” pewnej bardziej ogólnej formuły mogącej znaleźć zastosowanie na obszarze wielu różnorodnych praktyk dyskursywnych. Jak pisze Simon Sheikh: „Krytykę instytucjonalną można rozumieć nie tylko jako wydarzenie i / lub jako gatunek w historii sztuki, lecz również jako narzędzie analityczne, jako metodę uprzestrzennionego, politycznego krytycyzmu i możliwości wypowiadania się, którą stosować można nie tylko w świecie sztuki, lecz również w odniesieniu do dyscyplinujących przestrzeni i instytucji w ogóle” (s. 32).

To „transwersalne” nastawienie „trzeciej fali” zwięźle charakteryzuje w swoim artykule Brian Holmes, gdy wskazuje na konieczność podejmowania przez „artystów-aktywistów” takich krytycznych działań, które „wolną grę wyobraźni i intelektu oraz intersubiektywny eksperyment charakterystyczny dla sztuki nowoczesnej” wprowadzałyby na obszary „ekonomii, biotechnologii, geografii, urbanizmu, psychiatrii” (s. 55). Tak rozumiana „krytyka instytucjonalna” - zauważa Holmes - nie daje się już zdefiniować jako „sztuka”. Chodzi tu raczej o praktyki: „oparte na cyrkulacji między dyscyplinami, często angażujące krytyczną siłę tkwiącą w marginalnych i kontrkulturowych formacjach - ruchach społecznych, organizacjach politycznych, niezależnych uniwersytetach - które nie dają się zredukować do żadnej wszechogarniającej instytucji” (s. 57-58).

Gerald Raunig, Gene Ray (red.)
Art and Contemporary Critical Practice:
Reinventing Institutional Critique
MayFlyBooks, London 2009
Wydanie papierowe: 14,5 euro
Darmowa wersja elektroniczna: LINK

GL